۱۰:۱۷ – ۱۱ فروردين ۱۴۰۵
باشگاه خبرنگاران جوان – در شرایطی که نظام سلامت ایران با آسیب در زنجیره تأمین دارو مواجه است، یکی از واقعیت‌های میدانی که کمتر به آن پرداخته شده، تأثیر مستقیم ناامنی‌ها و تنش‌های منطقه‌ای بر مسیر‌های هوایی ورود دارو به کشور است. تجربیات تلخ گذشته نشان داده که به محض بروز هرگونه عملیات نظامی یا تشدید تنش‌های سیاسی، پرواز‌های بین‌المللی به ایران با اختلال یا توقف کامل مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی، مسیر‌های هوایی که ستون فقرات واردات دارو از اروپا محسوب می‌شوند، عملاً از دسترس خارج می‌گردند و بیماران نیازمند دارو‌های حیاتی در معرض خطر جدی قرار می‌گیرند.
این در حالی است که یکی از مهم‌ترین مزیت‌های راهبردی چین برای همکاری دارویی با ایران، علاوه بر کیفیت و کمیت تولید آن، در تنوع و امنیت مسیر‌های حمل‌ونقل خلاصه می‌شود. چین به عنوان اولویت اول همکاری‌های راهبردی دارویی ایران، این امکان منحصر‌به‌فرد را فراهم می‌آورد که زنجیره تأمین دارو از مسیر‌های هوایی شکننده به کریدور‌های پایدار زمینی و ریلی منتقل شود.
چرا چین در اولویت است؟
بزرگترین نقطه ضعف واردات دارو از اروپا، وابستگی مطلق به حمل هوایی است. مسیری که با کوچکترین ناآرامی در منطقه، لغو پرواز‌ها را به دنبال دارد. اما چین سه مزیت راهبردی دارد که آن را به شریک اول ایران تبدیل می‌کند:
نخست، تنوع مسیر‌های حمل است. در حالی که در طول جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، مسیر تأمین دارو از کشور‌های اروپایی به دلیل محدودیت‌های پروازی به طور کامل متوقف شد، پرواز‌های کشور چین بدون وقفه ادامه یافت. این یک واقعیت عینی است که برتری قابلیت اطمینان چین را نشان می‌دهد. فراتر از آن، چین به ایران از طریق مسیر‌های زمینی متعدد (شامل کریدور‌های ریلی و جاده‌ای از آسیای مرکزی) متصل است که کاملاً مستقل از اختلالات هوایی عمل می‌کنند.
دوم، امکان حمل زمینی پایدار فراهم می‌شود. با تمرکز بر مبادلات دارویی با چین، می‌توان مدل تأمین دارو را از وابستگی صرف به هوایی به مدل ترکیبی (زمینی-ریلی) تغییر داد. مسیر‌های ریلی چین به ایران که از خاک کشور‌های همسو عبور می‌کند، در شرایط بحرانی و تحریم‌های هوایی، یک کریدور امن و اثبات‌شده برای انتقال محموله‌های دارویی حیاتی فراهم می‌آورد. این مزیتی است که هیچ کشور اروپایی قادر به ارائه آن به ایران نیست.
سوم، در پرداخت هزینه‌ها سهولت ایجاد می‌شود. در کنار مزیت لجستیکی، تعاملات تجاری گسترده ایران و چین به ویژه در حوزه فروش نفت، بستر مناسبی برای فعالسازی سازوکار‌هایی مانند تهاتر، تسویه یوآنی و پیمان‌های دوجانبه فراهم کرده است. این سازوکار مالی، برخلاف تحریم‌های بانکی اروپا، سرعت و امنیت پرداخت‌های دارویی را تضمین می‌کند.
یک فرصت راهبردی فراتر از تأمین دارو
تمرکز بر همکاری دارویی با چین، تنها یک راهکار کوتاه‌مدت برای رفع نیاز‌های وارداتی نیست. صنعت داروسازی چین با ظرفیت بالای تولید و تنوع گسترده در سبد دارو‌های پیچیده و مواد اولیه، امکان انتقال فناوری و داخلی‌سازی دانش فنی را نیز فراهم می‌آورد. تولید مشترک و راه‌اندازی خطوط تولید با مشارکت چینی‌ها می‌تواند در میان‌مدت وابستگی ایران را به حداقل برساند.
با توجه به الگوی تکرارشونده اختلال در مسیر‌های هوایی هنگام بروز ناآرامی‌ها، هرگونه راهبرد تأمین دارو که فقط بر حمل هوایی و مبادی اروپایی متکی باشد، شکننده و ناامن است. اما اولویت دادن به چین به عنوان شریک راهبردی، با بهره‌مندی از کریدور‌های زمینی و ریلی پایدار، می‌تواند تحولی اساسی در امنیت زنجیره تأمین داروی ایران ایجاد کند. مسیر زمینی چین، نه یک گزینه جایگزین، بلکه مسیر اصلی تأمین دارو در شرایط بحرانی آینده خواهد بود.
